Wat is kraamzorg en waar heb je recht op in Nederland?

Na de geboorte van je kind verandert je leven van de ene op de andere dag. Je bent blij, uitgeput en hebt een heleboel vragen. Precies op dat moment staat de kraamverzorgster aan de deur. Maar wat is kraamzorg eigenlijk, wat doet zo'n professional precies, en waar heb je wettelijk recht op? In dit artikel lees je alles wat je moet weten.

De definitie van kraamzorg

Kraamzorg is professionele zorg en ondersteuning die een getrainde kraamverzorgster biedt aan moeder, baby en het gezin in de eerste dagen na de bevalling. In Nederland is kraamzorg uniek: het is een wettelijk geregelde, verzekerde zorgvorm die standaard deel uitmaakt van het basispakket van de zorgverzekering.

De kraamverzorgster komt dagelijks bij je thuis, doorgaans gedurende acht tot tien dagen na de bevalling. Ze combineert medische controles met praktische hulp en voorlichting. Daarmee is kraamzorg meer dan een soort "babysitter met kennis": het gaat om gecertificeerde zorgverlening op mbo-niveau, met taken die ook verloskundigen en artsen serieus nemen.

Kraamzorg versus verloskundige zorg

Een veelgestelde vraag is wat het verschil is tussen de verloskundige en de kraamverzorgster. De verloskundige begeleidt de zwangerschap, de bevalling en de medische controles daarna. De kraamverzorgster neemt de dagelijkse zorg over zodra het kind is geboren. In de kraamperiode werken ze nauw samen: de verloskundige controleert moeder en kind, de kraamverzorgster observeert en signaleert doorlopend en informeert de verloskundige als er iets opvalt.

Wat doet een kraamverzorgster precies?

Het takenpakket van een kraamverzorgster is breed. Ze combineert zorg voor de baby, zorg voor de moeder en ondersteuning van het hele gezin.

Zorg voor de baby

• Controle van de gezondheid van de pasgeborene, zoals huidkleur, ademhaling en navelstrengheling
• Hulp bij het aanleggen bij de borst of flesvoeding geven
• Begeleiding bij het invoeden of gebruik van borstvoedingshulpmiddelen
• Het eerste bad geven en ouders leren hoe dat moet
• Gewichtscontroles en het bijhouden van voeding en luiers

Zorg voor de moeder

• Controle van de baarmoeder, bloedverlies en eventuele hechtingen
• Hulp bij persoonlijke verzorging als dat nodig is
• Signalering van symptomen die op problemen kunnen wijzen, zoals koorts, infectie of tekenen van een postpartum depressie
• Ondersteuning bij borstvoedingsproblemen

Huishoudelijke en gezinstaken

Een kraamverzorgster helpt ook praktisch mee in huis. Denk aan licht huishoudelijk werk, de was, maaltijden bereiden of oudere kinderen naar school brengen. Dit hoort bij de zogenaamde "gezinshulp" binnen de kraamzorg. Het percentage van de tijd dat hieraan besteed wordt, hangt af van hoe zelfstandig de moeder is en wat de medische situatie vraagt.

Voorlichting en instructie

Een ander belangrijk onderdeel is educatie. De kraamverzorgster geeft uitleg over voeding, slaappatronen, veilig slapen (wiegendood preventie), babymassage en normale kraamperiode klachten. Nieuwe ouders leren zo snel hoe ze voor hun kind kunnen zorgen.

Hoeveel uren kraamzorg heb je recht op?

In Nederland heb je als nieuwe ouder recht op minimaal 24 uur en maximaal 80 uur kraamzorg, verdeeld over maximaal tien aaneengesloten dagen na de bevalling. Het exacte aantal uren wordt bepaald door een indicatiestelling: een berekening op basis van de gezinssituatie, het aantal kinderen thuis, de bevallingswijze en de gezondheid van moeder en kind.

De indicatiestelling

De indicatiestelling wordt uitgevoerd door de kraamverzorgster zelf of door de kraamzorgorganisatie, in overleg met de verloskundige. Factoren die meewegen zijn:

• Is het een eerste of volgend kind?
• Was het een thuisbevalling, poliklinische bevalling of klinische bevalling?
• Zijn er complicaties geweest?
• Is er al iemand anders thuis die kan helpen?
• Zijn er andere kinderen in het gezin?

Bij een thuisbevalling van een eerste kind zonder complicaties krijg je doorgaans meer uren dan bij een tweede kind waarbij een partner fulltime thuis is. Bij medische complicaties, een meerling of vroeggeboorte kan het aantal uren hoger uitvallen.

Dagindeling van de uren

De dagelijkse kraamzorguren liggen gemiddeld tussen de zes en acht uur per dag. De kraamverzorgster is dus een groot deel van de ochtend en middag aanwezig. 's Avonds en 's nachts is er doorgaans geen kraamzorg, tenzij sprake is van een bijzondere medische situatie.

Hoe zit de vergoeding van kraamzorg in elkaar?

Kraamzorg valt onder de basisverzekering en is daarmee voor iedereen verplicht gedekt, ongeacht welke zorgverzekeraar je hebt. Je betaalt wel een eigen bijdrage van momenteel 4,70 euro per uur (dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd). Dit bedrag betaal je aan de kraamzorgorganisatie; de rest wordt vergoed door je verzekeraar.

Eigen risico

Kraamzorg valt niet onder het verplicht eigen risico. Dat is een belangrijk verschil met veel andere zorgvormen. Je betaalt dus alleen de wettelijke eigen bijdrage per uur, maar het eigen risico telt niet mee. Dit maakt kraamzorg financieel toegankelijk voor alle gezinnen.

Aanvullende vergoeding

Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden de eigen bijdrage (deels). Check je polis of dit het geval is. Heb je een laag inkomen? Dan kun je in aanmerking komen voor een volledige vergoeding van de eigen bijdrage via een toeslag of bijzondere bijstand van de gemeente.

Hoe regel je kraamzorg?

Kraamzorg vraag je bij voorkeur zo vroeg mogelijk aan, idealiter al in het eerste trimester van de zwangerschap. Populaire kraamzorgorganisaties in Nederland zijn soms vroeg volgeboekt, zeker in drukke periodes zoals de zomers.

Stappen bij het aanvragen

1. Inschrijven bij een kraamzorgorganisatie: Zoek een organisatie in jouw regio en schrijf je in. Vermeld je uitgerekende datum.
2. Bevestiging en intakegesprek: Na de aanmelding volgt meestal een intake waarbij de organisatie informatie over jouw situatie verzamelt.
3. Koppeling aan een kraamverzorgster: Niet altijd kun je zelf kiezen wie er komt; dit hangt af van de beschikbaarheid in jouw regio.
4. Na de bevalling: Zodra je bevallen bent, bel je de kraamzorgorganisatie om de startdatum en het aantal uren definitief te laten vaststellen.

Wat als er geen plek meer is?

Als je je te laat aanmeldt en er geen plek meer is bij een kraamzorgorganisatie, kun je terecht bij het Landelijk Informatienummer Kraamzorg (0900-1616). Zij bemiddelen bij tekorten. Wacht nooit af als je vermoedt dat er capaciteitsgebrek is in jouw regio.

Bijzondere situaties in de kraamzorg

Niet elk gezin begint de kraamperiode op dezelfde manier. Er zijn omstandigheden waarbij de standaardkraamzorg wordt aangepast of aangevuld.

Vroeggeboorte of opname na de bevalling

Als je baby na de bevalling direct wordt opgenomen op de neonatologieafdeling (NICU) of de couveuse, kan de kraamzorg worden uitgesteld of aangepast. De uren gaan dan in op het moment dat moeder en kind samen thuis zijn. Overleg hierover met je kraamzorgorganisatie en verloskundige.

Meerlingen

Bij een tweeling of meerling heb je recht op meer uren kraamzorg. De indicatie wordt hierop aangepast, omdat de zorg voor meerdere pasgeborenen aanzienlijk intensiever is.

Alleenstaande ouders en bijzondere gezinssituaties

Alleenstaande ouders of gezinnen waarbij de partner niet beschikbaar is, krijgen doorgaans meer uren toebedeeld. De kraamverzorgster helpt dan ook bij taken die anders door een partner gedaan zouden worden.

Kraamzorg na een ziekenhuisbevalling

Ook als je in het ziekenhuis bevalt, heb je recht op kraamzorg thuis nadat je ontslagen bent. De bevalling zelf maakt niet uit: de rechten op kraamzorg gelden bij thuisbevalling, poliklinische bevalling en klinische bevalling.

Veelgestelde vragen over kraamzorg

Wat is kraamzorg in het kort?

Kraamzorg is professionele zorg thuis voor moeder, baby en gezin in de eerste dagen na de bevalling. Een gecertificeerde kraamverzorgster komt dagelijks bij je thuis om medische controles uit te voeren, hulp te bieden bij voeding, het huishouden te ondersteunen en voorlichting te geven.

Is kraamzorg verplicht?

Nee, kraamzorg is niet verplicht, maar je hebt er wel wettelijk recht op. Je kunt er als ouder voor kiezen om geen gebruik te maken van kraamzorg, maar dit wordt niet aangeraden. De kraamverzorgster signaleert gezondheidsproblemen bij moeder en baby vroeg en kan daarmee ernstigere problemen voorkomen.

Hoeveel kost kraamzorg per dag?

Je betaalt een wettelijke eigen bijdrage van circa 4,70 euro per uur (2024). Bij gemiddeld zes tot acht uur per dag kom je uit op ruwweg 28 tot 38 euro per dag. Het eigen risico is niet van toepassing op kraamzorg.

Wanneer moet ik kraamzorg aanvragen?

Het beste moment om kraamzorg aan te vragen is in het eerste trimester, dus vroeg in de zwangerschap. Schrijf je in zodra de zwangerschap bevestigd is. Te laat inschrijven kan betekenen dat er onvoldoende beschikbaarheid is in jouw regio.

Kan ik zelf kiezen welke kraamverzorgster er komt?

Dit is afhankelijk van de organisatie en de regio. Sommige organisaties bieden de mogelijkheid een voorkeur op te geven, maar kunnen dat niet altijd garanderen. De beschikbaarheid op het moment van je bevalling is doorslaggevend.

Wat gebeurt er als de kraamperiode klachten geeft die de kraamverzorgster niet kan oplossen?

De kraamverzorgster heeft de plicht om bij twijfel of zorgen direct contact op te nemen met de verloskundige of huisarts. Ze treedt op als schakel tussen het gezin en de medische zorg. Als er medische problemen zijn, zoals koorts, infectie of tekenen van postpartum depressie, schakelt ze direct de juiste professional in.